Aktualności Aktualności

Powrót

PUSTUŁKI – PEŁNOPRAWNI MIESZKAŃCY LEGIONOWA

PUSTUŁKI – PEŁNOPRAWNI MIESZKAŃCY LEGIONOWA

Ptaki dobrze odnalazły się w miejskich warunkach

Pustułka Falco tinnunculus to średniej wielkości ptak z rodziny sokołowatych. Gatunek ten zasiedla niemalże całą Europę, wschodnią Azję (wyłączając koło podbiegunowe) oraz części Afryki. Występuje na całym obszarze naszego kraju, jednak jego rozmieszczenie nie jest równomierne – tereny północno-wschodnie charakteryzuje najniższa liczebność pustułek.  W Polsce gniazduje do 3 – 3,5 tysięcy par. Ten wynik kwalifikuje pustułkę do kategorii nielicznych ptaków lęgowych.

Ze względu na duże zdolności adaptacyjne, ten – związany z zadrzewieniami śródpolnymi i obrzeżami lasów – ptak, coraz częściej widywany jest w miastach. Pierwsze doniesienia o obecności pustułek wśród murów miejskich pojawiły się już w XIX wieku. Z kolei na przestrzeni ubiegłych lat znacznie spadła jej obecność na terenach otwartego krajobrazu rolniczego. Przyczyny wycofywania się nie są jasno zbadane i określone. Najprawdopodobniej jest to wynikiem równoczesnego oddziaływania kilku czynników.

Pustułki to ptaki o smukłej sylwetce, długim ogonie i wąskich u nasady skrzydłach o lekko stępionych końcach. Pomiędzy samicą a samcem występuje wyraźny dymorfizm płciowy, który oprócz różnic w ubawieniu przejawia się także w wielkości – samica jest nieznacznie większa i cięższa od samca.
U obydwu płci górna część dzioba jest haczykowato wygięta i nachodzi na dolną, a  woskówka, nogi i obwódka wokół oczu są koloru żółtego. Ta ostatnia wyraźne kontrastuje z czernią oka.  Głowa samca jest popielata, od oka w dół rysuje się ciemny wąs (widoczny także u samicy), grzbiet oraz pokrywy skrzydeł są barwy rdzawoczerwonej z czarnym nakrapianiem, kontrastuje z ciemnymi lotkami. Na jaśniejszym spodzie ciała występuje grube, gęste plamkowanie. Szary ogon zakończony jest szerokim, czarnym pasem.

Ubarwienie samicy jest mniej kontrastowe od samca. Głowę i wierzch ciała ma w kolorze brązowym z intensywnymi prążkami. Ogon zakończony jest czarnym pasem (nieco szerszym niż u samca), jednak jest brązowy i poprzeczne prążkowany. Młode pustułki ubarwieniem przypominają samicę. Różnią się jednak odcieniem grzbietu, który zbliżony jest do odcieni żółci oraz grubszym i bardziej rozmytym kreskowaniem na piersi.

Na pokarm tego gatunku składają się drobne ssaki lub ptaki, owady i gady (skład pokarmu uzależniony jest od miejsca występowania ptaków i dostępności ofiar – w mieście najczęściej polują na małe ptaki). Dokładniejszych informacji na temat diety konkretnych ptaków mogą dostarczyć ich wypluwki, czyli zlepki niestrawionych części pokarmu.

Charakterystycznym elementem polowania pustułek jest zawieszona poza, którą przybierają, by wypatrzeć ofiarę. Ptaki zawieszają się w powietrzu i z wachlarzowo rozłożonym ogonem pozostają chwilę w miejscu, po czym ostro pikują w dół. Często można je także spotkać siedzące na słupach telegraficznych czy innych dobrze wyeksponowanych obiektach.

Ptaki przylatują do Polski od marca do połowy kwietnia. Część ptaków – szczególnie tych związanych z miastami – jest jednak osiadła i nie podejmuje wędrówek. Dotyczy to głownie samców. Pustułki mogą przystąpić do lęgów już w połowie kwietnia. Wielkość zniesienia wynosi zazwyczaj od 4 do 6 jaj, które samica wysiaduje przez około miesiąc (od czasu 2 lub 3 jaja). Po upływie kolejnego miesiąca młode pustułki opuszczają gniazdo, jednak pozostają w jego okolicy przez następne 3 tygodnie.

Pustułki same nie budują gniazd. Do lęgów wykorzystują np. stare gniazda krukowatych czy ptaków szponiastych. Na terenach miejskich wykorzystują wnęki, otwory wentylacyjne budynków czy balkony. Chętnie korzystają także z budek lęgowych, których wywieszanie jest jednym z elementów czynnej ochrony tego gatunku.

Gniazdowanie w miastach niesie za sobą wiele niebezpieczeństw. Nie dotyczy to tylko pustułek, a wszystkich gatunków ptaków, które gniazda zakładają w otworach wentylacyjnych czy kominach bloków. Podczas prac remontowych lub termomodernizacyjnych zniszczeniu mogą ulec ich gniazda lub może dojść do uwięzienia piskląt. Przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac remontowych w obrębie budynku konieczne jest dokładne upewnienie się, że nie wpłyną one na cierpienie zwierząt. Lęgi, które mają miejsce na balkonach, w skrzynkach na kwiaty czy na parapetach mogą paść łatwym łupem dla kotów.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 06 października 2014 roku o ochronie gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2014 poz. 1348) pustułki w Polsce objęte są ścisłą ochroną gatunkową ze wskazaniem ochrony czynnej. Zabrania się zatem:

  1. umyślnego zabijania,
  2. umyślnego okaleczania lub chwytania,
  3. umyślnego niszczenia ich jaj lub form rozwojowych,
  4. transportu,
  5. chowu,
  6. zbierania, pozyskiwania, przetrzymywania lub posiadania okazów gatunków,
  7. niszczenia siedlisk lub ostoi, będących ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania,
  8. niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk lub innych schronień,
  9. umyślnego uniemożliwiania dostępu do schronień,
  10. zbywania, oferowania do sprzedaży, wymiany lub darowizny okazów gatunków,
  11. wwożenia z zagranicy lub wywożenia poza granicę państwa okazów gatunków,
  12. umyślnego przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca,
  13. umyślnego wprowadzania do środowiska przyrodniczego.

Dzięki goszczącym w mieście pustułkom mieszkańcy Legionowa otrzymali możliwość bliskiego obcowania z przyrodą. Należy jednak pamiętać, by korzystać z niej z rozsądkiem, przede wszystkim nie wyrządzając szkód zwierzętom. Poznawanie zwyczajów ptaków i ich obserwacja może być bardzo ciekawym doświadczeniem, także w warunkach miejskich.  Warto zachować jednak etykę obserwacji. Ryzyko porzucenia lęgu przez niepokojone ptaki jest bardzo wysokie a takiej straty w przyrodzie nie zrekompensuje żadne zdjęcie, choćby najlepsze.